Giáo dục phổ thông chuyển dịch mạnh mẽ sang thực hành Maker, AI và Ngoại ngữ: Thời cơ bứt phá cho các nhà trường

1. Làn sóng đổi mới từ những sự kiện giáo dục tiêu biểu

Những ngày giữa tháng 10/2026, bức tranh giáo dục Việt Nam liên tiếp đón nhận những dấu mốc chuyển mình quan trọng. Từ sự kiện ra mắt mô hình trường phổ thông kỷ nguyên AI với triết lý Learn. Make. Matter., thông điệp của Thủ tướng Chính phủ tại chương trình Đối thoại thanh niên toàn quốc nhấn mạnh vào năng lực số và ngoại ngữ, cho đến không khí sôi động của Triển lãm Quốc tế Công nghệ Giáo dục (VietEdu Fair 2026) — tất cả đều cùng hội tụ về một thông điệp rõ nét:

Giáo dục phổ thông đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mang tính bản lề: từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển năng lực sáng tạo thực chất thông qua văn hóa chế tạo (Maker), trải nghiệm Trí tuệ nhân tạo (AI) từ sớm và nâng chuẩn ngoại ngữ giao tiếp.

Sự chuyển dịch này không chỉ là xu hướng tức thời mà đã được thể chế hóa thông qua các văn bản chỉ đạo xuyên suốt: Chương trình GDPT 2018, Kết luận số 91-KL/TW của Bộ Chính trị về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, Quyết định số 1017/QĐ-TTg về phát triển nguồn nhân lực bán dẫn và AI, cùng hành lang kỹ thuật đồng bộ từ Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT.

2. Ba trụ cột định hình diện mạo trường học hiện đại

Sự chuyển dịch của các nhà trường trong giai đoạn mới được xây dựng trên 3 trụ cột cốt lõi:

Trụ cột 1: Từ "học thuộc lòng" sang văn hóa chế tạo thực tế (Maker Space & STEM)

Trước đây, các tiết học khoa học thường dừng lại ở việc quan sát thí nghiệm mẫu của giáo viên hoặc giải các bài toán trên giấy. Mô hình giáo dục mới đặt học sinh vào vai trò của "nhà sáng tạo" (Maker).

• Không gian mở cho sáng tạo: Các trường học đang từng bước quy hoạch Không gian giáo dục STEM dùng chung hoặc phòng Maker Space. Tại đây, học sinh được cầm tua-vít, điều khiển máy cắt laser an toàn, vận hành máy in 3D và tự tay lắp ráp các mô hình cơ khí kỹ thuật.
• Giải quyết bài toán cuộc sống: Thay vì học lý thuyết khô khan, học sinh vận dụng kiến thức liên môn (Khoa học tự nhiên, Tin học, Công nghệ, Toán học) để giải quyết các vấn đề sát sườn: từ hệ thống tưới nước tự động cho vườn trường, thùng rác thông minh phân loại bằng cảm biến, đến mô hình cảnh báo thiên tai mini.

Trụ cột 2: Phổ cập tư duy AI và Công nghệ số từ bậc phổ thông

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đã thay đổi hoàn toàn cách con người làm việc. Nhà trường không thể đứng ngoài cuộc:

• Tiếp cận công nghệ lõi: Học sinh không chỉ dừng ở việc "sử dụng máy tính" mà bắt đầu tìm hiểu nguyên lý hoạt động của dữ liệu, thị giác máy tính (AI Vision), thuật toán nhận diện và hệ thống Internet vạn vật (IoT).
• Học đi đôi với đạo đức công nghệ: Các nhà trường chú trọng định hướng học sinh sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và có kiểm soát theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, biến AI thành trợ lý đắc lực mở rộng năng lực tư duy độc lập chứ không phải công cụ sao chép thay thế việc học.

Trụ cột 3: Đưa Tiếng Anh trở thành công cụ làm việc thực thụ

Theo định hướng đưa tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, phương pháp dạy và học ngoại ngữ đang rẽ sang hướng thực hành tương tác chuyên sâu:

• Cá nhân hóa 1:1 nhờ công nghệ: Sự hỗ trợ của các phòng học thông minh (English Lab) tích hợp trợ lý AI giúp mỗi học sinh đều có môi trường luyện phát âm, sửa lỗi khẩu âm và phản xạ hội thoại liên tục, phá vỡ rào cản sĩ số đông của lớp học truyền thống.
• Học ngoại ngữ để tiếp cận tri thức toàn cầu: Ngoại ngữ được gắn liền với tài liệu STEM, hướng dẫn lập trình và các diễn đàn khoa học kỹ thuật quốc tế, giúp học sinh tự tin hội nhập từ sớm.

3. Lời giải khả thi cho bài toán đầu tư tại các trường phổ thông

Nhiều nhà trường lo ngại việc chuyển đổi sang mô hình Maker, AI và phòng học thông minh sẽ đòi hỏi kinh phí khổng lồ vượt quá khả năng ngân sách. Tuy nhiên, nếu nắm vững định hướng chính sách, các trường hoàn toàn có thể triển khai bài bản và tiết kiệm:

1. Phân kỳ đầu tư 3 mức độ theo Thông tư 86: Điều 13 Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT đã quy định rất rõ: nhà trường hoàn toàn có thể khởi động ngay ở Mức 1 (tận dụng tối đa phòng học bộ môn, máy tính sẵn có kết hợp các vật liệu đơn giản), sau đó từng bước bổ sung thiết bị theo Mức 2 và nâng cấp chuyên sâu ở Mức 3.
2. Ưu tiên phần cứng mở và mô-đun linh hoạt: Thay vì mua sắm các thiết bị chuyên biệt khép kín chỉ dùng được cho một môn, nhà trường nên chọn các hệ thống vi điều khiển mở (như micro:bit, ESP32, Arduino), các bộ cảm biến tiêu chuẩn và màn hình tương tác hỗ trợ đa nền tảng. Các thiết bị này có thể luân chuyển linh hoạt giữa các khối lớp và tái sử dụng qua nhiều năm học.
3. Lồng ghép đa dạng nguồn lực: Kết hợp hiệu quả nguồn chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục, các chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn xã hội hóa, tài trợ hợp pháp theo đúng quy định pháp luật.

4. Hoàng Phúc JSC – Đồng hành cùng chuyển đổi số học đường

Là đơn vị tiên phong với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ giáo dục, Công ty Cổ phần TMDV Hoàng Phúc tự hào cung cấp hệ sinh thái giải pháp đồng bộ đón đầu xu hướng chuyển dịch:

• Giải pháp Không gian STEM & Maker Space: Tư vấn thiết kế, lập dự toán đối chiếu Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT và cung cấp thiết bị gia công an toàn, robot giáo dục, máy in 3D học đường.
• Phòng học Ngoại ngữ thông minh (English Lab AI): Tích hợp màn hình tương tác giáo viên, máy tính bảng học sinh, tai nghe chống ồn và hệ thống trợ giảng AI chấm 4 kỹ năng theo SGK chuẩn.
• Hạ tầng lớp học số & Phần mềm tương tác: Màn hình tương tác chuyên dụng 4K, hệ thống âm thanh trợ giảng và thiết bị thí nghiệm gắn bảng hiện đại.
• Hỗ trợ sư phạm toàn diện: Chuyển giao giáo án mẫu, tổ chức tập huấn chuyên môn giúp giáo viên tự tin làm chủ công nghệ và khai thác hiệu quả từng tiết dạy.

Quý nhà trường và cơ sở giáo dục có nhu cầu khảo sát thực tế, tư vấn mô hình hoặc xây dựng dự toán trang bị phù hợp với điều kiện đơn vị, xin vui lòng liên hệ đội ngũ chuyên gia của Hoàng Phúc JSC để được hỗ trợ tận tâm.