Giáo dục STEM trong trường phổ thông theo các nghị quyết, chính sách mới

Giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) ngày càng khẳng định vị trí then chốt trong công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam. Không còn là hoạt động phong trào hay ngoại khóa đơn lẻ, giáo dục STEM hiện được định hình thành một cấu phần trọng tâm trong kế hoạch giáo dục của các nhà trường, được thúc đẩy bởi hệ thống nghị quyết, chỉ thị và chính sách đồng bộ từ Trung ương đến ngành giáo dục.

Hệ thống văn bản chỉ đạo và hành lang chính sách trọng tâm

Định hướng triển khai giáo dục STEM trong trường phổ thông hiện nay bám sát các văn bản nền tảng:

1. Kết luận số 91-KL/TW (ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị): Về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, chỉ đạo đẩy mạnh phát triển năng lực số, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và năng lực ứng dụng khoa học công nghệ cho học sinh ngay từ bậc phổ thông.
2. Chỉ thị số 16/CT-TTg (ngày 04/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ): Về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trong đó giao Bộ Giáo dục và Đào tạo thúc đẩy triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông.
3. Quyết định số 131/QĐ-TTg (ngày 25/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ): Phê duyệt Đề án "Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022–2025, định hướng đến năm 2030", nhấn mạnh việc xây dựng môi trường học tập số và phát triển nguồn học liệu mở cho STEM/STEAM.
4. Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH (ngày 14/8/2020 của Bộ GD&ĐT): Hướng dẫn chi tiết việc triển khai thực hiện giáo dục STEM trong giáo dục trung học qua ba hình thức cốt lõi: Dạy học các môn học theo bài học STEM, Tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM, và Tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật.
5. Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT: Ban hành danh mục khung thiết bị dạy học số, STEM và trí tuệ nhân tạo (AI), tạo căn cứ định hướng cho các địa phương và nhà trường trong việc trang bị thiết bị theo hướng chuẩn hóa, mở và linh hoạt.

Ba hình thức tổ chức giáo dục STEM theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT

Theo Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH, các trường phổ thông chủ động lựa chọn và kết hợp linh hoạt ba phương thức triển khai:

• Bài học STEM tích hợp: Giáo viên thiết kế bài học tích hợp nội dung của các môn Khoa học tự nhiên, Toán, Tin học và Công nghệ để giải quyết một vấn đề thực tiễn gắn với chương trình GDPT 2018. Học sinh vận dụng kiến thức đã học để nghiên cứu quy luật và đề xuất giải pháp kỹ thuật.
• Hoạt động trải nghiệm STEM: Tổ chức dưới dạng câu lạc bộ STEM, ngày hội STEM hoặc các dự án trải nghiệm khoa học định kỳ. Hình thức này giúp học sinh khám phá các chủ đề liên môn mở rộng như Robotics, IoT, in 3D và tự động hóa.
• Nghiên cứu khoa học kỹ thuật: Dành cho những học sinh có đam mê chuyên sâu, thực hiện các đề tài nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáo viên và chuyên gia để tham gia các cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật các cấp.

Nguyên tắc trang bị thiết bị STEM: Tránh lãng phí, bám sát nhu cầu thực dạy

Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương, việc đầu tư trang thiết bị phục vụ giáo dục STEM cần tuân thủ các nguyên tắc then chốt:

• Không bắt buộc phải có phòng chuyên biệt riêng biệt: Thiết bị STEM nên được ưu tiên bố trí linh hoạt tại phòng học bộ môn Khoa học tự nhiên, Tin học, Công nghệ hoặc tích hợp trong không gian đa chức năng, tránh tâm lý chờ có phòng riêng mới tổ chức dạy học.
• Ưu tiên hệ sinh thái linh kiện mở: Lựa chọn các bộ kit vi điều khiển, cảm biến, robot mô-đun có khả năng mở rộng và tái sử dụng qua nhiều năm học, tương thích với nhiều ngôn ngữ lập trình (kéo thả và mã nguồn).
• Gắn thiết bị với chương trình môn học: Thiết bị chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi kèm hệ thống tài liệu hướng dẫn bài dạy, kế hoạch bài dạy mẫu (giáo án) bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018.